|
* Van
Middelaar Politicide. De
moord op de politiek in de Franse filosofie *
Bolkestein De
intellectuele verleiding. Gevaarlijke ideeën in de politiek |
||
|
|
Luuk van Middelaar,
Politicide. De moord op de politiek in de Franse
filosofie, Groningen (Historische
Uitgeverij) 2011 (4de druk), 260 p., ISBN 9789065542205, € 24,50 |
|
|
‘Het
revolutionaire en nog nooit vertoonde kenmerk van de democratie is dit: “De
plaats van de macht wordt een lege
plaats...Het gaat erom dat het de regeerders verboden is zich de macht
toe te eigenen of te belichamen.”’ En: ‘Het unieke van de democratische
samenleving is dat ze haar intrinsieke verdeeldheid niet verhult; ze is “de
institutionalisering van het conflict”.’ Aldus Luuk van Middelaar in de
epiloog van zijn diepgravende Politicide. De moord
op de politiek in de Franse filosofie. Democratie is, zo stelt Middelaar,
een manier om het conflict (uiteenlopende meningen, ideeën, voorkeuren en
streven) beheersbaar te maken, niet de oplossing van dit conflict, dat eeuwig
is. Daarom ook kan geen groep of individu definitief de macht krijgen, want
dan is de essentie van de democratie – het conflict – om zeep gebracht. De verleiding om vanuit een utopische
ideologie de lege plek weer op te vullen en het conflict te stillen blijkt
groot. Middelaar onderzoekt het denken van prominente naoorlogse Franse
filosofen als Jean-Paul Sartre, Albert Camus,
Maurice Merleau-Ponty, Michel Foucault, Gilles Deleuze,
maar ook de ‘nieuwe filosofie’ van glamourfilosoof Bernard-Henri Lévy en
postmoderne denkers als Jean-François Lyotard. Allen hebben ze de politiek op hun manier
vermoord (politicide).
Door de lege plaats van de macht te vullen, of het conflict op te lossen met
een economische theorie (Karl Marx), door een optie te nemen op anarchie (Friedrich Nietzsche) of via de moraal (Immanuel
Kant). Of door definitief er van af te zien om iets van de politiek te
verwachten. Politicide is een boeiend en meeslepend boek, dat sinds
zijn verschijning in 1999 niet aan actualiteit heeft ingeboet. Hier vindt de
lezer een indringende uitnodiging tot nadenken over ‘het politieke’. Politicide
mondt uit in een pleidooi voor de democratie, waarbij Middelaar zijn helden
voor het voetlicht brengt: de Amerikaans-Duitse
filosofe Hannah Arendt en de hierboven geciteerde Franse politieke
filosoof Claude Lefort. |
||
|
|
Frits Bolkestein, De intellectuele verleiding. Gevaarlijke ideeën
in de politiek, Amsterdam (Prometheus) 2011, 344 p., ISBN 9789035136670, € 25,00 |
|
|
Meer
wijdlopig en essayistisch, maar zeker interessant is De intellectuele verleiding. Gevaarlijke ideeën in de politiek
door Frits Bolkestein. Gewend om luid en duidelijk zijn mening en ideeën uit
te dragen geeft de politicus in ruste een geschiedenis van ontspoorde
intellectuelen die van de 18de tot 20ste eeuw de Europese geschiedenis op
dwaalwegen hebben gestuurd en eraan een duistere tint hebben meegegeven. Hij
sluit daarbij trouwens goed aan bij Politicide van zijn oud-speechschrijver en oud-adviseur
Luuk van Middelaar, want Bolkesteins inzet is de
West-Europese cultuur waarvan democratie en mensenrechten het fundament
vormen. Via actuele thema’s als Europa, multiculturalisme
en ontwikkelingshulp komt Bolkestein tot een grandioze uitsmijter. Zijn
conclusie draagt de titel ‘cultureel masochisme’. Bolkestein vat het bondig
samen: ‘West-Europa is het vertrouwen in de eigen beschaving kwijt’. Hoewel
hij hier wel erg op de islamdiscussie inzoomt, heeft hij een punt:
zelfkritiek en zelfrelativering en hebben het zelfvertrouwen van de gewone
Europeanen stuk gebeukt. In die zelfkritiek en zelfrelativering werden zij
voorgegaan door menig Europees intellectueel. |
||
