[Hamilton 2013, ] Animals at Work  %5bCritchley%202008,%20%5d%20Book%20of%20Dead%20Philosophers  [Nys 2011, ] ritische inleiding Frankfurt  [Bransen 2013, ] Experts en gezond verstand  %5bKant%202007,%20%5d%20Kritiek%20van%20de%20zuivere%20rede  [Veenman 2009, ] De klassieke traditie  [Panza 2010, ] Ethiek voor Dummies  [Nussbaum 2011, ] Niet voor de winst  [Zizek 2009, ] Geweld  [Musschenga 2010, ] Ethiek in Nederland

Facebook-logo  Twitter_bird_logo

 

Michel Foucault

De meest geciteerde Franse filosoof is niet René Descartes of Jean-Paul Sartre maar Michel Foucault die op 25 juni 2014 dertig jaar geleden aan AIDS is overleden. Met zijn inzichten over macht en vrijheid heeft hij grote invloed gehad op filosofie en ethiek. Volgens Foucault is macht sinds de middeleeuwen sterk veranderd. Vroeger was macht die op mensen werd uitgeoefend zichtbaar, hiërarchisch en fysiek gewelddadig. Tegenwoordig, meent Foucault, is macht vooral onzichtbaarder geworden. Moderne machtsinstrumenten zijn onderwijs, life style-bladen, gebruiksaanwijzingen, verwachtingspatronen, sociale controle, etiquette en mode. Ook zijn de straffen subtieler, bijvoorbeeld sociale uitsluiting, spot, pesten of (verplichte) therapie. Het doel van de macht is echter onveranderd: mensen aanpassen aan de maatschappelijke gemene deler. Daarom ook vindt Foucault het een ernstige vergissing om in de mens een autonome zelfbeschikker te zien. Mensen zijn tenslotte altijd het product van disciplinerende machtsstructuren en een bonte lappendeken van aan elkaar geknutselde ideeën over wat waar (normaal) is. Het wekt misschien verwondering dat juist Foucault, die anonieme macht als thema had gekozen, ook de vader van de levenskunstfilosofie is. Toch bestaat er een verband. Juist omdat macht- en waarheidstructuren zo dwingend zijn, kunnen we helemaal niet spreken over wie of wat we echt zijn, laat staan er naar op zoek gaan. Wel moeten de naar zelfinzicht zoekende levenskunstenaars bepalen wie ze binnen de gegeven omstandigheden in vrijheid willen of kunnen zijn. Foucault spreekt hier over: ‘de ethiek van de zelfzorg als vrijheidspraktijk’ en ‘de vrijheid in praktijk brengen’. Dit is het werkterrein van de levenskunstenaar. Voor meer informatie, zie bijvoorbeeld het meertalige Portail Michel Foucault en michel-foucault.com.

 

Maand van de Filosofie, thema “techniek”

Onlangs verschenen enkele interessante boeken rond het thema techniek.

Kunstmatig van nature van Jos de Mul: het Essay van de Maand van de Filosofie (zie in de rechter kolom hiernaast)

– In Een stok om mee te denken bundelde Coen Simon teksten van bekende filosofen over techische artefacten als het schrift, vuur, geld, panopticon en internet: inhoudachterflap

– Een nieuwe vertaling van het ingewikkelde maar belangrijke essay De vraag naar de techniek van Martin Heidegger, een van de invloedrijkste filosofen van de vorige eeuw: inhoudachterflap. De Duitse filosoof concludeert dat de 20ste-eeuwse techniek een eenzijdige, instrumentele bril is om naar de wereld te kijken. Ze stelt vragen als: Hoe werkt het? Wat is het nut? Wat levert het mij op? Hoeveel kost het? Dit is gevaarlijk, meent Heidegger, omdat deze blik alle andere manieren van kijken dreigt te overheersen.

– Gelijktijdig verscheen een commentaar op deze tekst: G. Visser, Heideggers vraag naar de techniek: inhoudachterflap

– Toegankelijker blijkt P.-P. Verbeek’s Op de vleugels van Icarus: inhoudachterflap. Techniek beïnvloedt de manier waarop we omgaan met onze wereld en hoe we denken en vaker gebeurt dat op een manier die we helemaal niet hadden voorzien of gewild, maar Verbeek meent dat je techniek kunt sturen en verbeteren. Daarom is het belangrijk al bij het ontwerpen van nieuwe technologie goed na te denken over ethiek, nut en noodzaak, bedoelde en mogelijke gevolgen.

Oswald Spengler, De mens en de techniek: inhoudachterflap

Bernard Stiegler, Per toeval filosoferen: inhoudachterflap

 

Achtergronden bij het thema techniek

Zie filosofie-online.nl en deze website voor links over techniekfilosofie.

 

20140312 Heidegger hoedjeKFoute filosofen

De joden hebben een ‘begaafdheid’ voor het ‘berekenende’, noteerde de Duitse filosoof Martin Heidegger aan het begin van de Tweede Wereldoorlog in een aantekenschrift. Eind december 2013 verscheen in de Duitse kwaliteitskrant die Zeit een bijdrage over de zogenaamde Zwarte Schriften – Heideggers aantekenboeken die op 13 maart 2014 in druk zijn verschenen.  Redacteur Peter Trawny meende dat ze zó veel zorgwekkende antisemitische uitspraken bevatten, dat het hem beter leek om enkele kenners vooraf te informeren. En die lekten het naar buiten. Het was niet de eerste keer dat het thema ‘Heidegger en de joden’ tot discussies leidde. Wat Heidegger zelf betreft, staat buiten kijf dat hij een poos een enthousiaste nazi was en in de Führer Adolf Hitler een verlosser zag. Naar het schijnt, heeft Heidegger zelfs enige tijd gehengeld naar de functie van ‘chef-ideoloog’ van de nazi-beweging. Zijn verdedigers benadrukken steeds weer dat dit een bevlieging was of dat bepaalde ideeën kwalitatief heel anders zijn dan dat wat ze lijken en dat Heideggers antisemitisme iets was wat je wel vaker bij ontwikkelde mensen in die tijd kon horen. En nu weer opnieuw, zie bijvoorbeeld de website van Filosofie Magazine. Daar noemt filosofe Veronica Vasterling de met regelmaat terugkerende discussies rond Heidegger ‘de filosofische variant van de Holocaust Kitsch in de filmwereld.’

Hoe fout moet een filosoof zijn, voordat hij van een bijsluiter wordt voorzien? En bestaat er helemaal geen verband tussen, zeg maar, het nadenken van een filosoof over de tijd waarin zij leeft en haar abstracte, diepe, filosofische ideeën? Of misschien toch wel. Het ‘berekenende’ waar Heidegger over schrijft, betekent in het dagelijkse taalgebruik mogelijk zoiets als handig in zaken, maar in Heideggers filosofie klinkt het anders, meer als begaafdheid voor het verval van de westerse beschaving of wat polemischer: de jood is schuld aan alles. Of gaat die conclusie uiteindelijk een brug te ver?

 

20140223 08_FM_ipad kopirenKFilosofie Magazine op tablet

Sinds begin dit jaar is het altijd interessante tijdschrift Filosofie Magazine ook op tablet verkrijgbaar (Android en Apple). Voor abonnees gratis. Anders € 5,99 per exemplaar. Zie de website van Filosofie Magazine. Dit geldt niet voor het tijdschrift Filosofie, waarvan u de actuele inhoudsopgave op deze website kunt vinden. Filosofie heeft een digitaal archief voor abonnees.

 

20140130 G8 van de FilosofieKDe G8 van de filosofie: “Vooruitgang”

Wat topconferenties zijn voor staatshoofden en wetenschappers wordt deze G8 voor de filosofie. Groot verschil: daar waar anderen achter gesloten deuren vergaderen, kan het publiek op 18 april 2014 bij de G8 aanschuiven. Op voorspraak van “investeerders”, die financieel bijdroegen, kwam het volgende lijstje tot stand: Peter Sloterdijk, John Gray, Chantal Mouffe, Zygmunt Bauman, Benjamin Barber, Markus Gabriel, Damon Young en Achille Mbembe. Het gekozen thema “vooruitgang”, dat wordt toegespitst op Nederland, zal de tongen zeker in beroering brengen. Zo staat er naast de eerder optimistische Bauman de misantropische Gray, die de mens voor een evolutionair ongeluk aanziet. Ook de leeftijdsverschillen zijn behoorlijk en die zullen zeker doorklinken: Bauman (die de discussie met Barber al is begonnen) wordt 89 – Gabriel is net 32. Op 18 april 2014 vind de G8 plaats in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Organisatoren zijn: Filosofie Magazine, Human en Hivos. Zie de website van Filosofie Magazine voor meer informatie. Toegangskaarten zijn niet meer beschikbaar.

 

[Habermas 2013, ] Toekomst EuropaErasmusprijs 2013: Jürgen Habermas

Jürgen Habermas ontvangt morgen 6 november de Erasmusprijs 2013. De Duitse filosoof krijgt deze prijs voor zijn bijdrage tot het denken op het “grensvlak van sociologie, filosofie en politiek”, waarbij “de democratie en de betrokkenheid van de burgers centraal” staan, aldus de jury. Jürgen Habermas (1929) “is scherp en kritisch in zijn politieke analyses maar tegelijkertijd optimistisch over de toekomst van een democratisch Europa. Hij gelooft in het belang van het debat, in de ratio als drijfveer voor de politiek, en in de gelijkheid van mensen. Met zijn humanistische denktrant en betrokkenheid bij de toekomst van Europa belichaamt hij de Erasmiaanse waarden die de Stichting graag uitdraagt.” Wie iets van of over Habermas wil lezen kan tegen gelegenheidskorting bij uitgeverij Klement enkele titels bestellen. Uitgeverij Boom komt met een nieuw boek van de gelauwerde filosoof: Een toekomst voor Europa.

 

20131028 NRC Komrij's laatste gedicht over ErasmusKGerrit Komrij’s laatste gedicht: Erasmus

Over Desiderius Erasmus gaat het laatste gedicht van de in 2012 overleden schrijver-dichter Gerrit Komrij die de tegendraadsheid prijst van de 16de-eeuwse humanist. Erasmus ziet wit waar alle andere mensen ‘zwart zien’. Tegelijkertijd spreekt de gewezen ‘dichter des vaderlands’ (2000-2004) over het gevaar dat alle contrasten uit het leven verdwijnen en voortaan alleen de kleur grijs de overhand heeft: ‘Dan raakt de wereld leeg. Ik zou bevriezen’, besluit Komrij. Het gedicht stond op 28 oktober 2013 in NRC Handelsblad. Druk op de volgende link voor het krantenartikel in pdf.

 

20131124 Groene Spinoza dagKEen groene Spinoza?

Wat kunnen we leren over duurzaamheid wanneer we bij Benedictus de Spinoza te rade gaan? Tenslotte was voor Spinoza ‘God ofwel de Natuur’ de werkelijke maat der dingen. Heeft Spinoza ons iets te vertellen over de verduurzaming van onze economie, van transport, van energie-, voedsel- en industriële productie? Tijdens de Spinozadag 2013 komen deze en andere vragen aan bod. De muzikale omlijsting wordt verzorgd door Theo Loevendie. Hij geeft een voorproefje van zijn Spinoza Opera die op 11 oktober 2014 in première gaat. Tijd en plaats: zondag 24 november 2013 van 11.30 tot ca. 15.45 in Paradiso, Amsterdam. Kosten € 15. Studenten betalen € 10.

 

20131122 Nacht van de Rechtsstaat 20134de Nacht van de Rechtsstaat

De Nederlandse Grondwet viert in maart 2014 zijn tweehonderdste verjaardag. Politici, wetenschappers, journalisten en betrokken burgers gaan daarom tijdens de Nacht van de Rechtsstaat in gesprek over de betekenis en huidige staat van de grondwet. Is die wel klaar voor de 21ste eeuw? Hoe moeten de afweging tussen verschillende, soms botsende grondrechten uitvallen? Moet de grondwet uitdrukkelijk verwijzen naar het Nederlandse volk en de democratische rechtsstaat? Is de huidige grondwet voldoende afgestemd op de digitale revolutie? Kortom, hoe staat onze Grondwet na 200 jaar trouwe dienst er voor? Speciale gast is dit jaar Michael Ignatieff. Tijd en plaats: vrijdag 22 november 2013 van 20.00 tot 01.00 uur in Felix Meritis, Amsterdam. Kosten: € 10. Studenten betalen € 7,50.

 

[Hartmans 2000, ] Intellectuelen en hun illusiesFilosofen buiten spel

De publieke rol van de intellectueel is uitgespeeld, meent de Belgische filosofe Tinneke Beekman in een blog van dagblad De Morgen. Dit hebben de filosofen met name aan zichzelf te danken en dan vooral aan de postmoderne collega’s met hun onheldere betogen. Ook politieke correctheid is er debet aan. Andere redenen zijn filosofische afkeer van de politiek of juist het verlangen eenzijdig te bepalen wat politiek is en wat niet (zo wordt Beekmans verwijzing naar Luuk van Middelaar hier samengevat). Samen met de reacties op Beekmans vormt haar hartekreet een mooie aanleiding om door te denken. Een interview met de filosofe verscheen op filosofie.nl (21 augustus 2013). Politieke correctheid wordt ook het initiatief Werkelijkheid in Perspectief (tegen het ‘intellectuele conformisme’) verweten. Een criticus schreef in juni 2013 dat bijvoorbeeld een discussie tegen God en voor het humanisme alleen nog in Apeldoorn tot enige reuring leidt. In tijdschrift Vrij Nederland is die kritiek onlangs opnieuw aangeblazen. Trouwens, Dagblad Trouw bracht op 1 september een interessant opiniestuk. Daarin noemt de auteur het becommentariëren van de actualiteit door filosofen ‘een perverse situatie, waaruit ze snel bevrijd moeten worden’.

 

20130726 muis dierproevenKDierproeven ter discussie

Dierproeven zijn niet alleen ethisch omstreden. Uit recent en grootschalig statistisch onderzoek zou ook blijken dat ze in veel gevallen onbetrouwbaar en dus onbruikbaar zijn, schreef Elmar Veerman op 17 juli 2013 op de website wetenschap24. Veerman noemt twee belangrijke conclusies. In tegenstelling tot wat men altijd dacht, lijken proefdieren als muizen helemaal niet zo op mensen, zodat het meeste onderzoek naar bijvoorbeeld ontstekingen en ontstekingremmers voor niets is geweest. Bovendien zou een evaluatie van bijna 4.500 dierproefexperimenten aantonen dat meer dan eens negatieve uitkomsten weggelaten en alleen de welgevallige resultaten openbaar werden gemaakt. Trouwens, op 9 juli 2013 maakte de Raad van State een advies openbaar, waarin het hoogste Nederlandse rechtscollege pleit voor een geheel nieuwe wet op de dierproeven. Een opmerkelijke kanttekening was wel het verzoek van de raad om een precieze motivatie, waarom het doden van dieren, bijvoorbeeld voor onderzoek op de organen, onder de noemer dierproef zou moeten vallen.

 

20130719%20vaccinatieKInenten?

De mazelenepidemie die op dit moment in reformatorisch Nederland rondgaat heeft geleid tot een roep om verplichte vaccinatie. Zo bepleitte de bekende VVD-senator en medisch ethicus Heleen Dupuis afgelopen zaterdag 13 juli 2013 in NOS Nieuwsuur een verplichte inenting. Premier Mark Rutte sloot zich daarbij aan. Begrijpelijk gezien de mogelijke gevolgen van deze ziekte, maar is misschien de aandacht voor de categorie ongevaccineerde reformatorische christenen niet ook wat selectief? Deze groep blijkt immers een minderheid van circa 15 à 20 procent van de niet-ingeënte Nederlandse bevolking. In totaal zijn ongeveer 835 duizend inwoners van ons land onbeschermd. Voor achtergronden bij het wel en niet inenten in reformatorisch Nederland, zie bijvoorbeeld de website van de NPV, het mazelendossier van het Reformatorisch Dagblad en dagblad Trouw.

 

20130708 JBraeckman Man bijt HondLoopbaanprijs

De Belgische filosoof Johan Braeckman ontving op 8 juli 2013 de Loopbaanprijs van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten. De prijs is bedoeld voor mensen die op een bevattelijke manier communiceren over hun wetenschapsdomein, bijvoorbeeld op tv bij Man bijt hond (zie afbeelding). ‘Vooral zijn initiatieven om de evolutietheorie voor een groot publiek te verklaren en te vergelijken met stromingen als het creationisme werden door de jury geapprecieerd.’ Zie de website van de KVAB en filosofie.nl. Recent verscheen van Braeckman een mooi portret van Jean-Baptiste de Lamarck (1744-1829): ‘De eerste evolutiebioloog’ in het interessante Fascinerend leven. Markante figuren en ideeën uit de geschiedenis van de biologie. Zie inhoudachterflap.

 

20120000 Geert Grote PenWinnaar Geert Grote Pen 2013

Alda Pellemans van de Universiteit van Tilburg heeft de Geert Grote Pen 2013 gewonnen met haar masterscriptie ‘Het morele oordeel: verstandige reflectie of het juiste gevoel? Over de rol van emoties bij morele oordelen’. De unanieme jury prees de afstudeeropdracht om de lucide, heldere, zeer leesbare stijl, die uitnodigt tot verder lezen. Het gaat bovendien om een onderwerp dat aldus de juryleden tot voor kort weinig aandacht in de ethiek heeft gekregen: de rol van emotionele en motivationele aspecten in morele oordeelsvorming en beraadslagingen. Pellemans werd door de juryleden unaniem gekozen tot winnaar uit een groep van vijf genomineerden. Ze ontvangt een geldbedrag van 2.500 euro en een luxe vulpen. Ook wordt haar masterscriptie uitgegeven. Zie de website van de Geert Grote Pen.

 

[Botton 2004, ] StatusangstVan zelfkennis tot narcisme

Een week lang televisie over het ego op Holland Doc 24 van zaterdag 25 mei tot en met vrijdag 31 mei 2013. Hoe presenteer je jezelf? Hoe positief is je zelfbeeld? Hoe blaas je dat ego weer op als het teveel is gekrompen? Hoe belangrijk vind je wat anderen van je denken? En wie ben je eigenlijk? Naar aanleiding van de Week van het ego, georganiseerd door het platform Wetenschap 24, zendt Holland Doc 24 in en rond de week van 25 tot en met 31 mei een reeks documentaires en series uit over identiteit, zelfkennis en existentiële twijfels. Een greep uit het aanbod: Valentijn over een jongen die werd geboren in een meisjeslichaam en de serie Status Anxiety van Alain de Botton, waarin het gras bij de buren altijd groener is. In de achtdelige serie Dus ik ben vraagt filosofe Stine Jensen zich af wie we zijn en de Engelse filmmaker David Bond laat in het docudrama Erasing David (2010) zien hoezeer gangbare ideeën over privacy achterhaald zijn. Zie de Holland Doc 24-website en Facebookpagina.

 

[Spinoza 1760, ] Tractatus Theologico-Politicus ImprintSpinoza’s drukker ontmaskerd

Van Spinoza’s hoofdwerken – de Tractatus theologico-politicus uit 1670 en de Ethica uit 1677 – was tot nu toe onbekend wie de drukker was. Maar door het vergelijken van versierde drukletters en ornamenten konden studenten boekwetenschap Trude Dijkstra en Rindert Jagersma onlangs achterhalen dat achter het drukkerspseudoniem Henricus Künrath uit Hamburg de Amsterdammer Israël de Paul (1630-1680) schuilgaat. Het is een interessante ontdekking, omdat het iets zichtbaar maakt van Spinoza’s netwerk. In het geval van Baruch de Spinoza (1632-1677) was deze geheimdoenerij niet zonder reden. Spinoza hield er inzake religie, bijbel en politieke ordening nogal afwijkende meningen op na. En hoewel er in Nederland een toleranter intellectueel klimaat heerste dan in veel omringende landen, werden boeken regelmatig verboden en verbrand, auteurs en drukkers vervolgd, hetzij door stadsbesturen, hetzij door een hogere overheid. Wie de constante stroom Spinozaliteratuur in ogenschouw neemt kan zich alleen maar verbazen, dat er nog altijd vondsten als deze worden gedaan. Het Belgisch tijdschrift Knack stond er uitgebreid bij stil. Zie ook het uitvoerige Weblog over Spinoza, Spinozisme en Spinozana.

 

20130523 Denker des Vaderlands R GudeDenker des Vaderlands

Dit is tot 23 mei 2013 Hans Achterhuis. Op die dag namelijk gaat Achterhuis het stokje doorgeven aan René Gude (zie foto). In de Aula van het Utrechtse Academiegebouw (naast de Domtoren) zullen beide denkers met elkaar het gesprek aangaan. Welke onderwerpen verdienen de komende twee jaar de aandacht van de nieuwe Denker des Vaderlands? Heeft Achterhuis nog een boodschap voor zijn opvolger? Tijdens een heuse balkonscene zal Achterhuis in elk geval ’n laatste gedachte meegeven aan het publiek. Ook Gude geeft er zijn visitekaartje af. De feestelijke overdracht wordt georganiseerd door Studium Generale in samenwerking met uitgeverij Lemniscaat, dagblad Trouw en de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISvW). Zie ook de website Denker des Vaderlands en Filosofie Magazine met enkele videoclips met René Gude. De plechtigheid begint om 20.00 uur en duurt tot 22.00 uur.

 

20130215%20NanotechnologieK“Hoe raakt de mensheid uitgeroeid?”

Het einde van de mensheid is traditioneel meer het terrein van theologen dan van filosofen, maar misschien gaat dat veranderen nu concrete gevaren aan de horizon opdoemen. Zo vraagt journalist Sean Coughlan zich niet af “of” de mensheid het loodje gaat leggen maar “hoe”. Op de BBC-nieuwswebsite (24 april 2013) besteedt Coughlan aandacht aan het Future of Humanity Institute in Oxford, dat zich sinds het vorige decennium over de kwestie buigt. Volgens FHI-directeur Nick Bostrom zou deze eeuw weleens de laatste kunnen zijn voor de menselijke soort. Bostrom denkt dan niet aan kernoorlogen, pandemieën, uitbarstende supervulkanen of ontspoorde asteroïden. Nee, de Oxfordgeleerde wijst op de moderne technologie als grootste risico: synthetische biologie, nanotechnologie (zie fotootje) en kunstmatige intelligentie. Het is immers onmogelijk de onbedoelde, mogelijk catastrofale gevolgen van concrete toepassingen van tevoren te voorspellen, meent Bostrom. In dit verband is het interessant het recente boek van Marcel Heerink Zolang je robot maar van je houdt te noemen. De auteur staat stil bij de aanstaande robotisering van ons leven (met de hulp van KI) en de mogelijke gevolgen daarvan voor bijvoorbeeld de relatie tussen mens en robot, de betekenis van emoties, ons zelfbeeld – volg de link voor de inhoudsopgave en achterflaptekst. Zie verder inter-disciplinary.net: Apocalypse: Imagining the End (ook Oxford) > Project Archive met veel leesmateriaal.

 

%5bDuivestein%202012,%20%5d%20Zwarte%20kant%20sociale%20mediaZwarte dromen

Zit je al op Twitter? Heb je al een Facebookpagina? Ga je op voor Google+? Wordt het dan niet eens tijd om razendsnel uit de wereld van de sociale media te stappen? En als je nog onderweg daarheen bent, doe je er dan niet beter aan meteen je koers te verleggen? Vandaag 7 januari 2013 besteedt Filosofie Magazine aandacht aan het vorig jaar verschenen rapport De zwarte kant van sociale media. In dit rapport pleiten de auteurs voor ‘Slow-tech’ en waarschuwen indringend voor de ernstige gevaren van de sociale media. Ze zouden gebruikers dom, asociaal en sensatiebelust maken, tunnel-vision creëren, gezondheid en concentratievermogen aantasten, manipulatief gedrag en webterreur faciliteren, creativiteit en privacy om zeep helpen. Filosofie Magazine ging te rade bij nieuwe-mediakenner Arjen van Veelen, auteur van Facebookleven in 61 eenvoudige overpeinzingen. Hoewel Veelen de gevaren duidelijk voor ogen staan, nuanceert hij het rapport in sterke mate. Met een min of meer terloopse verwijzing naar George Orwell, die de impact van centrale verwarming op het dagelijkse leven beschreef, maakt Veelen, misschien onbedoeld, echter ook duidelijk dat nieuwe techniek en technologie meer is dan een waardenvrij, neutraal instrument of foefje. Technologische vernieuwing kan ingesleten leefpatronen ingrijpend veranderen en niet noodzakelijk alleen positief. (Genoemde publicaties zijn ook downloadbaar via de Filosofie Magazine-website.) Recent verschenen verschillende interessante boeken over het internet, internetgebruik en internetters, bijvoorbeeld: T. Chatfield, Floreren in het digitale tijdperk: inhoudsopgaveachterflaptekst; K. Damhuis, De virtuele spiegel. Waarom Facebook ons ongelukkig maakt: inhoudsopgaveachterflaptekst. Zie ook hieronder ‘To Facebook or not to Facebook’.

 

ABanaal kwaad?

Filosofen Hans Achterhuis en Klaas Rozemond voerden op 18 september 2012 een debat over ‘de banaliteit van het kwaad’, een inzicht van de Duits-Amerikaanse filosofe Hannah Arendt. In 1961 woonde Arendt het proces bij tegen de SS’er Adolf Eichmann (zie foto links). Eichmann was als hoge ambtenaar nauw betrokken bij de Holocaust: de moord op onder andere 6 miljoen joden tijdens de 2e Wereldoorlog. Het viel haar op dat de SS-Obersturmbannführer een grijze muis was, een bureaucraat, iemand die zich (zo kameleontisch is onze menselijke natuur) aan de omstandigheden aanpaste en deed wat hem werd opgedragen. Eichmann, dat kon iedereen zijn, u en ik. Dit beeld is onjuist meent Rozemond. Deze SS’er was geen meeloper of de verkeerde man op de verkeerde plek, maar een idealist die geloofde in de nazi-ideologie. Rozemond wijst op de filosofe Bettina Stangneth. Zij zegt dat Eichmann een show opvoerde toen hij zich tijdens zijn proces voordeed als een klein, vervangbaar radertje in een grote moordmachine. Door anderen trouwens werd die show met meer succes opgevoerd. In Vaarwel dan! Intellectuelen en hun illusies (2000) beschrijft Rob Hartmans minder bekende maar even fanatieke topnazi’s. Hartmans schetst het beeld van hoogopgeleide en gemotiveerde intellectuelen, die hun kennis en managerskwaliteiten creatief inzetten om de vijanden van Duitsland – met name de joden – te bestrijden. Die creatieve, proactieve ijver lijkt ook Eichmann eigen te zijn geweest. Begin 2012, tijdens een lezing in Den Haag, vertelde een aanklager in het Eichmannproces, Gabriel Bach, hoe de SS-man zelfs tegen besluiten van Adolf Hitler inging om meer joden te kunnen vermoorden. Plaats en tijd: Filosofisch café Felix en Sofie, Amsterdam, dinsdag 18 september 2012, om 20.00 uur. Lees meer in Filosofie Magazine. In nummer 5/2013 van het Historisch Nieuwsblad wordt een Nederlandse schrijftafelmoordenaar beschreven: de ideale, ijverige en loyale ambtenaar Jacob Lentz, die eigenlijk ook na de oorlog niet kon begrijpen wat hij nu precies fout had gedaan.

 

20120620%20Trouw%20denkers%20debat%20KDenkers in debat

Op zijn Religie & Filosofie webpagina’s is ochtendblad Trouw eind mei 2012 met een nieuwe rubriek van start gegaan: Denkers in debat. Afgetrapt werd met het nieuwste boek van Michael J. Sandel: Niet alles is te koop. De morele grenzen van marktwerking (Utrecht (Ten Have) 2012) en nu breken filosofen en ethici er de lans over de fnuikende gevolgen of juist de zegeningen van de vrije markt. Harvardprofessor Sandel ziet vooral negatieve gevolgen, want de markt heeft niet alleen een financiële maar ook een morele crisis voortgebracht. Wanneer alles in ons leven op een af andere vermarkt moet worden en iets kost of moet opleveren, wordt geld dan het enige dat ons tot handelen motiveert? Wie wil er dan nog iets voor niets doen, vraagt Sandel zich af.

 

20120205 Social mediaTo Facebook or not to Facebook

Facebook, Twitter, LinkedIn, YouTube, Hyves, Schoolbank – deze sociale media zijn pas zes tot tien jaar oud, maar met hun enorme impact lijkt het alsof ze er altijd zijn geweest. Meest succesvol was Facebook (sinds 2004). Onomstreden zijn deze social media niet. Privacy, het recht op vrije meningsuiting en censuur lijken de belangrijkste ethische pijnpunten. Daarnaast staat nog een aantal kritieken van meer cultuurfilosofische aard. De Amerikaanse universiteitsdocente Jennifer Baker Ph.D. probeerde ook de andere richting uit te denken. Zij onderzocht de morele voordelen van Facebook en ging in discussie met het essay Hiding Behind the Screen (2010) van de conservatieve filosoof Roger Scruton. Baker meent dat Facebook bijvoorbeeld een goed wapen tegen roddel en achterklap is. Voor het oog van de hele wereld willen de gebruikers immers hun beste beentje voorzetten en zich zeker niet als roddelziek of haatdragend afficheren. Volgens onderzoek zouden regelmatige Facebookgebruikers zichzelf vaker ongelukkiger beschouwen, maar Jennifer Baker vraagt zich af of Facebook ons echt ongelukkig maakt. Wie zich trouwens op verantwoorde wijze aan Facebook wil ontworstelen, kan ook bij Baker terecht. Ze ontwierp een deugdethische checklist om na te gaan of Facebook echt bij je past. De Nederlandse socioloog Koen Damhuis is het met Baker oneens, zie zijn boek De virtuele spiegel. Waarom Facebook ons ongelukkig maakt (zie inhoud) bij uitgeverij De Arbeiderspers, die er een Facebookpagina aan wijdde. In het essay voor de Maand van de Filosofie 2011 Echte vrienden had de filosofe Stine Jensens de sociale media al eens aan een kritisch onderzoek onderworpen (zie inhoud en achterflap).

 

[Swaab 2010, ] Wij zijn ons breinU bent g/een filosoof!

Is neuroloog Dick Swaab g/een filosoof, een filosofisch ontspoorde arts of, ‘gewoon’, een slechte filosoof? Wat de Groningse hoogleraar psychologie Douwe Draaisma betreft, is Swaab vooral een filosofisch ontspoorde arts met teveel zelfvertrouwen. Eraan gewend dat mensen naar hem luisteren, wilde Swaab na zijn pensionering eens ‘alles’ op een rijtje zetten, concludeert Draaisma die in februari 2011 een lezing hield over Swaabs boek Wij zijn ons brein (2010). Volgens psycholoog Draaisma gaat de neuroloog veel te ver in zijn beweringen. Als arts is Swaab bevoegd te spreken maar wanneer hij verstrekkende conclusies trekt over misdaad en straf, vrije wil en verantwoordelijkheid dan is hij dat niet. Daarvoor heeft hij niet het juiste diploma. Hetzelfde verwijt richtte de Groninger tegen cardioloog Pim van Lommel, die een boek schreef over bijna-doodervaringen. Een ingekorte versie van Draaisma’s lezing verscheen in het septembernummer van De Academische Boekengids: Grensoverschrijding in de wetenschap. In Groot-Brittanië heeft begin 2011 een vergelijkbare discussie plaatsgehad. Daar betoogde de Britse arts-filosoof Raymond Tallis dat neurologen van het allooi van een Dick Swaab terug moeten in het hok van de medische wetenschap. Zie The Guardian: Neuromania.

 

20110619%20boekenkast%20voorpUitgelezen?

Dan is het tijd om je eigen leeslijstje te vergelijken met dat van het Engelse dagblad The Guardian. Deze ‘Krant van het jaar’ heeft op 14 juni 2011 op zijn website een overzicht gepubliceerd met de 100 meest smaakmakende non-fictie boeken. Wie minder belezen is kan zich aan de hand van dit overzicht inwerken op thema’s als kunst, cultuur, politiek, wetenschap, geschiedenis en filosofie. Deze canon heeft wel zijn beperkingen. Het gaat vaker om twintigste-eeuwse publicaties en bovendien ligt er een zwaar Anglo-Amerikaans accent op. In de filosofieafdeling echter liggen de zaken juist omgekeerd: die blijkt vooral continentaal van karakter en Thomas Kuhn is met zijn The Structure of Scientific Revolutions (1962) de enige twintigste-eeuwer. Hier vind je ook nog The Anatomy of Melancholy (1621) van Oxford don Robert Burton (1577-1640). Dit werk over oorzaken en gevolgen van zwaarmoedigheid, eenzaamheid en onaangepastheid en de remedies daartegen geniet in ons taalgebied weinig bekendheid, maar voor James Bond-scenarist Anthony Burgess (+1993) was Burtons Anatomy een van de meest amusante boeken uit de wereldliteratuur en een dat nooit verveelt. (Over melancholie gesproken, lees Karin Johannison, De kamers van de melancholie: inhoudsopgaveachterflaptekst.) Een aantal van de 100 titels is voorzien van een korte samenvatting en een verwijzing naar gangbare uitgaven. Overigens heeft The Guardian een heel interessante en altijd actuele filosofieboekenpagina.

 

Voor eerdere berichten, zie eerdere berichten

%5bAristoteles%202004-vi,%20%5d%20Ethica%20(kln)Op zoek naar boeken over ethiek en filosofie?

Op deze website, in de rubriek Nieuwe boeken, vind je informatie
over eerder en recent verschenen en nog te verschijnen
boeken: recensies en inhoudsopgaven.
Zie ook filosofie-online.nl.

 

 

 

 

Maand van de Filosofie 2014: Mens en techniek

Met veel verschillende activiteiten. Bijvoorbeeld op 4 april in Nijmegen “De Catastrofe | Filosofisch Festival” met onder meer de techniekfilosoof Bernard Stiegler, Maarten Doorman en Wubbo Ockels over de kwetsbaarheid van de planeet Aarde. Een dag later op 5 april vindt in Leven (België) het “Feest van de Filosofie 2014 – Mens en techniek” plaats. Hier treden zoal Bernard Stiegler, Bas Heijne, Jos de Mul en Peter-Paul Verbeek op. Ze vragen zich wat het betekent dat de techniek steeds menselijker wordt en de mens steeds meer afhankelijk blijkt van gadgets, apparaten en technologie. Verder zijn er nog enkele dagen van de filosofie, zoals in Tilburg op 12 april en in Gent (België) op 24 april.

De Filosofie Nacht ziet er dit jaar anders uit. Op vrijdag 18 april 2014 vindt de eerste G8 van de Filosofie plaats, waar onder het toeziend oog van het publiek acht vermaarde filosofen zie hieronder in de linkerkolom.

 

[Mul 2014, ] KunstmatigEssay van de Maand van de Filosofie 2014: Kunstmatig van nature

Jos de Mul, onder andere bekend van het mooie en interessante boek Cyberspace Odyssee, schreef dit jaar het essay van de Maand van de Filosofie. Hij gaat in op de technologische vernieuwingen die ons mensen nog te wachten staan en de gevolgen daar van. Afgaand op de titel zou De Mul kunnen betogen dat de scheiding tussen mens (natuurlijk) en technologie (niet-natuurlijk) minder hard is dan die lijkt, ook omdat de mens zelf geen natuurwezen is, maar al van oudsher gevangen is in een netwerk van culturele (daarbij inbegrepen technologische) betekenissen en structuren. Volgens filosofie.nl stelt Kunstmatig van nature. Onderweg naar Homo sapiens 3.0 de prangende vraag: ‘worden wij de eerste soort op aarde die zijn eigen evolutionaire opvolger gaat scheppen.’ De Mul gaat tijdens de Maand van de Filosofie spreken op verschillende plekken in Nederland.

 

Prijzen en prijsvragen rond de Maand van de Filosofie 2014

Jan Bransen is de winnaar van de Socrateswisselbeker 2014, de prijs voor ‘de auteur van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek’. Jan Bransen – Laat je niets wijsmaken:

inhoudachterflapbespreking. Behalve de op 18 april 2014 bekroonde Jan Bransen waren genomineerd:

Jurriën Rood – Wat is er mis met gezag?: inhoudachterflapbespreking

Rudi Rotthier – De naakte perenboom

Jabik Veenbaas – De Verlichting als kraamkamer: inhoudachterflap bespreking

Ad Verbrugge – Staat van Verwarring.

 

Boeken en tijdschriften op het WWW

Literatuur te over, maar een bezoekje aan de plaatselijke bibliotheek levert soms weinig op. Dan maar naar de boekhandel. Ook daar is de kast half gevuld of, erger nog, er zijn helemaal geen filosofieboeken voorradig. Hoe vind je boeken over filosofie? Links naar teksten op het Internet, bibliotheken, boekhandels en uitgevers staan op deze website bij elkaar: Zoeken op het World Wide Web.

 

Gratis gesproken filosofische teksten

Home-Academy is onder andere uitgever van gesproken filosofische teksten op CD die ook als mp3 kunnen worden gedownload. Proefversies van bijvoorbeeld filosofiecolleges en lezingen kun je gratis van de website downloaden. Bijvoorbeeld Ger Groots Humanisme in de Franse filosofie en andere.

 

Academische zijlijn

Ethische en filosofische vragen komen volop aan bod bij universiteiten en hogescholen, waar professionals zijn aangetrokken om de studenten goed te bedienen. De Nederlandse universiteiten en slechts twee hogescholen (Saxion en Hogeschool Utrecht) organiseren echter ook een nevenprogramma met discussies, cursussen en podiumprogramma’s op het gebied van wetenschap, kunst en cultuur, het zogenaamde Studium Generale. Vaak staan daar filosofische en ethische kwesties centraal of komen ze er min of meer zijdelings aan bod. De voorjaarsprogramma’s staan nu stevig in de steigers. Het loont dus de moeite er een kijkje te nemen. Op de website studiumgenerale.nl vind je links naar de programma’s van de universiteiten en die twee hogescholen.

 

sitemap