sitemap

Filosoferen met kinderen Kinderen zijn al op zeer jonge leeftijd bezig met vragen over zichzelf: waar komen ze vandaan, waarom heten ze zoals ze heten, wat is er zo bijzonder aan henzelf? Door dit soort filosofische thema's met ze te bespreken, leren ze zichzelf en daarmee ook anderen beter kennen. Op donderdag 15 april zetten dr. Karel van der Leeuw, professor Frans Jacobs en drs. Joan de Ruijter uiteen hoe je filosofische gesprekken kunt voeren met kinderen. Welke onderzoeken zijn er gedaan naar de combinatie wijsbegeerte en kinderen en welke filosofische onderwerpen zijn geschikt om aan te snijden? De bijeenkomst is bedoeld voor (groot)ouders, maar ook voor professionals die met kinderen werken, zoals onderwijzers uit het basisonderwijs. Plaats en tijd: Doelenzaal, Singel 425, Amsterdam, donderdag 15 april 2010 van 18.45-21.30 uur. Prijs: € 17,50 (AUV-leden € 16,--). Op zaterdag 17 april wordt een practicum gegeven. Zie de website van de Illustere School voor meer informatie. Encyclopedie van de angst Wat is het nut van angst? Waarom zijn mensen bang voor het onbekende? Hoe kom je er vanaf? Kan wetenschap daarbij helpen, of jaagt ze juist meer schrik aan? Hoe kun je met risico’s omgaan? En is angst een goede raadgever bij het bepalen van politiek beleid? Studium Generale van de Universiteit van Utrecht organiseert een lezingencyclus over angst. Van 10 februari tot en met 31 maart onderwerpen filosofen en wetenschappers het fenomeen aan een nader onderzoek, onder hen de fysicus Sander Bais, socioloog Frank Furedi en filosoof Arthur Petersen. De lezingen zijn via het Internet live te volgen. Wie echter de sprekers in levende lijve wil meemaken kan dat doen in de Aula van het Academiegebouw, Domplein 29, Utrecht van 20.00-21.30 uur. Voor meer achtergronden, zie de website van Studium Generale en Encyclopedie van de angst. Van Sander Bais verscheen onlangs bij Amsterdam University Press het interessante boek Hoe werkt wetenschap? Lees hier de inhoud van het boek. Spinozaopera Klassieke en moderne muziek blijkt soms uitdrukkelijk filosofisch geïnspireerd, maar het leven van een individuele filosoof vormt zelden de substantie van een groot muziekwerk. Seneca treedt op in Monteverdi’s opera L’Incoronazione di Poppea, Telemann deed Der geduldige Sokrates, Philip Glass koos Einstein tot onderwerp en de Nederlander Ton de Kruyf componeerde de opera Spinoza voor het Holland Festival 1971. Nu veertig jaar later wil de Nederlandse musicus-componist Theo Loevendie (80) Spinoza (1632-1677) in een volledig nieuwe jas steken. Hij vindt namelijk het libretto van De Kruyfs opera verschrikkelijk. De dramatiek in Spinoza’s leven, zijn eigengereidheid en pantheïsme, noemt hij aantrekkelijke kanten voor een opera, aldus dagblad Trouw op 9 januari 2010. De nieuwe Spinozaopera staat geprogrammeerd voor 2012... Over muziek en filosofie gesproken, het is geen opera maar er bestaat een heel aardige Immanuel Kant Song (1984) met een samenvatting – op rijm! – van De deductie van de zuivere verstandsbegrippen uit Kants Kritiek van de zuivere rede. Een nieuwe wereld Hoe kunnen we in een globaliserende samenleving goed met elkaar samen leven? Hoe gaan we om met diversiteit en hoe kunnen mensen een sense of belonging vinden zonder dat die anderen uitsluit? Acht denkers van wereldnaam gaan deze vragen beantwoorden. In vier wekelijkse tv-uitzendingen geeft de IKON het woord aan de filosofen Charles Taylor en Susan Neiman, dichteres Antjie Krog, rabbijn Jonathan Sacks, Nasr Abu Zayd, Dominique Moïsi, Zainab Al-Suwaij en Ian Buruma. De reeks heet Grote denkers over de toekomst en begint op dinsdag 5 januari 2010. Wie een aflevering mist kan die alsnog bekijken op de website LUX Magazine. Waarheid in de 21ste eeuw De filosofe/ethica Susan Neiman verblijft begin december enkele dagen in Nederland. Op woensdag 2 december 2009 discussieert Neiman in de Balie in Amsterdam met NRC-next publicist Rob Wijnberg over de relatie tussen filosofie (morele idealen) en politieke stellingname. Op donderdag 3 december, om 20.00 uur spreekt de Amerikaanse de Pierre Bayle-lezing uit, onder de titel Crimes and Misfortunes. Dan gaat ze verder in op het thema filosofie én politiek. Dit gebeurt bij Arminius in Rotterdam. In ons land is Neiman onder andere bekend van het boek Morele helderheid. Goed en kwaad in de eenentwintigste eeuw uit 2008 (inhoud – achterflap). Bij een interview door Vrij Nederland heeft ze destijds haar ideeën kort uiteen gezet. Daar verdedigde Neiman de waarde van de Verlichtingsidealen in onze tijd tegen de ‘als realisme vermomde somberheid’ van lieden die menen dat de mens een wolf is voor zijn medemens. Ook richtte de Amerikaanse filosofe zich tot de linkse politiek. Volgens haar heeft die er schuld aan dat politiek rechts de Verlichtingsidealen kon kapen. Want uit de (niet onterechte) zorg om achtergestelde religieuze, etnische of seksuele groepen te emanciperen heeft links het universele gedachtengoed van de Verlichting verwaarloosd. Darwinjaar Op 24 november 2009 was het 150 jaar geleden dat Charles Darwin (1809-1882) zijn spraakmakende, zo niet beruchte On the Origin of Species openbaar maakte. In dit boek beschreef de Engelse wetenschapper de nu dominante variant van de evolutieleer. Sindsdien zijn Darwin en zijn geniale idee onderwerp van soms heftige discussie. Ook voor de filosofie en ethiek hebben Darwins inzichten en de wetenschappelijke ontwikkelingen na hem grote invloed gehad. De vrije wil, het morele instinct, de uniekheid van de mens en het verschil tussen mens en dier zijn enkele vragen die de evolutieleer oproept. Uiteraard valt er dit jaar veel te lezen over Darwin en zijn evolutieleer. Nieuw Amsterdam vertaalde onder andere de interessante, vuistdikke Darwinbiografie van Adrian Desmond en James Moore. Uitgeverij Nieuwezijds publiceerde een handzaam commentaar bij Darwins leven en werken en voor uitgever Bert Bakker vatte Marc Roosmalen Darwin in een notendop samen. Wie echt het diepe in wil kan een aantal ‘basiswerken’ van Darwin en autobiografisch materiaal downloaden van de Nieuwezijdswebsite. Uitgeverij Atlas bezorgde rijk geïllustreerde uitgaven van Darwin: De reis van de Beagle en Het ontstaan van soorten. On/Ethische managers Ethisch en moreel onverantwoord handelen van werkgevers, managers en werknemers heeft mede de economische crisis veroorzaakt, schreef minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken onlangs aan de Tweede Kamer. Op 27 oktober 2009, een dag later, reageerde het landelijke avondblad NRC met de kwalificatie ‘ironie’. De minister beroept zich namelijk op een enquête van accountantsorganisatie KPMG, die juist het tegendeel zou hebben aangetoond. Veertig procent van de werkgevers die eraan deelnam zei in de afgelopen twee jaar een werknemer te hebben ontslagen, met name jonge mannelijke managers die de benodigde normen en waarden missen. Maar wie weet, misschien heeft de minister meer gelijk dan NRC denkt. Een onderzoek van Intermediair uit 2008 leert dat foute managers (oudere leidinggevenden) hun ondergeschikten besmetten. Jongere werknemers zien dat ongewenst gedrag een effectieve weg naar boven is. Hoe het ook zij, Van der Hoeven werd op haar wenken bediend. De Financiële Telegraaf melde op 31 oktober dat begin 2010 een leerstoel Financiële Ethiek van start gaat bij de Universiteit van Groningen. Die is bestemd voor financiële topmanagers. ‘Voor alles zijn computermodellen en regels. Maar die regels klakkeloos volgen werkt niet als er ook niet bij wordt nagedacht’, lichtte ‘kerndocent’, oud-beursvoorzitter en oud-Robeco topman George Möller de nieuwe leerstoel toe. Mijn lichaam? Mag iemand zijn organen, bijvoorbeeld een nier, verkopen? De Amerikaanse journalist Ronald Bailey vindt van wel. In het artikel ‘Fresh Kidneys for Sale’ op reason.com (13/10/2009) schreef Bailey dat als mensen een recht hebben op controle over hun eigen lichaam, ze ook het recht hebben om een van hun organen te verkopen. Bailey reageert in zijn stuk op een gezamenlijk rapport van de Verenigde Naties en de Raad van Europa over orgaansmokkel. In dit rapport staat het recht om eigen organen te verkopen ter discussie. Voor meer achtergronden, zie het NRC-weblog van journalist Marc Leijendekker. Voor relevante links, zie elders op deze website: Orgaandonatie. Emoties en moraal Zijn onze oordelen over goed en kwaad onder alle omstandigheden hetzelfde? Zou dat zo moeten zijn? Spelen emoties een rol bij morele keuzen? Kunnen en willen we dat vermijden? Wat is de betekenis van deugden en beginselen? Frans Jacobs en Jan Verplaetse (voor beiden, zie hieronder) verschillen hierover van mening en debatteren onder leiding van Florentijn van Rootselaar, redacteur van Filosofie Magazine. Wanneer? Op donderdag 8 oktober, 20.00-22.00 uur. Waar? SPUI25, Spui 25-27, Amsterdam. Toegang gratis. Ethiek en emoties De Illustere School van de Universiteit van Amsterdam organiseert de collegereeks Een filosofie van Emoties en verlangens. Docent is oud-hoogleraar ethiek Frans Jacobs. Jacobs staat onder andere stil bij de complexe relatie tussen ethiek en emoties. In overeenstemming met een lange, lange traditie noemde Kant hartstochten en affecten ziekten van het gemoed: ze vertroebelen de kennis en ondermijnen de moraal. Daarom moet men er zoveel mogelijk distantie van nemen. Tegenwoordig, zie bijvoorbeeld de boeken van Martha Nussbaum, worden gevoelens ook een verstandelijke en ethische betekenis toegekend. Wanneer? Op donderdag 29 oktober (Emoties en verlangens), 12 november (Liefde), 26 november (Straffen: beschaafde wraakzucht?) en 10 december (Zieke dieren - morele dieren?), 14.00-16.00 uur. Waar? Nina van Leerzaal, ingang Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt 129, Amsterdam. Prijs? € 100 maar leden van de Amsterdamse Universiteitsvereniging krijgen € 10 korting. Aanmelden, via de Illustere School. Burgerschap ‘De kern van tolerantie is dat elk mens moet worden gerespecteerd, maar zeker niet elke mening of elk gedrag!’, schrijft Fernando Savater in het pas verschenen Vrijheid, gelijkheid, burgerschap. Zakwoordenboek voor mensen van morgen. In dit boekje vraagt de Spaanse filosoof zich af wat ook al weer de kernbegrippen van de moderne democratie waren. Hoe moeten bijvoorbeeld integratie, identiteit, respect en tolerantie eruit zien? Wat is progressief en wat conservatief; wat links en wat rechts? Vrijheid, gelijkheid, burgerschap is een goed leesbaar naslagwerkje van 80 bladzijdes voor wie wil nadenken over de hoofdrolspeler in een democratie: de burger. Paul Cliteur schreef een artikel over Savater in dagblad Trouw van 27 juni 2009. Lees hier de inhoudsopgave en achterflaptekst. Verwant met Savaters thematiek is het gelijktijdig verschenen en meer theoretische Pleidooi voor een nieuwe publieke moraal. Beschouwingen over humanisme, moraal en zin van de ‘levenskunstfilosoof’ Joep Dohmen. Lees hier de inhoudsopgave en achterflaptekst. Voor een interview met Dohmen, zie de website van het Humanistisch Verbond. Het morele instinct Jan Verplaetse wint de NWO Eureka Boekenprijs 2009 voor het beste wetenschapsboek uit 2008. Verplaetse doet dat met Het morele instinct - over de natuurlijke oorsprong van onze moraal. De jury die de prijs toekende roemt de heldere stijl en leesbaarheid, en noemt het boek ‘een even originele en welingelichte als sympathieke, goed leesbare en bovenal behulpzame gids.’ Het morele instinct verscheen bij Uitgeverij Nieuwezijds. Lees hier de inhoudsopgave en achterflaptekst.

Essay van de Maand van de Filosofie 2010 Voor de Maand van de Filosofie (april) schrijft Aziëkenner, journalist en publicist Ian Buruma het essay Grenzen aan de Vrijheid: van De Sade tot Wilders. Aan de hand van onder andere Markies de Sade en de laatste oorlog in Irak laat Buruma zien hoe de vrijheid van sommigen onherroepelijk leidt tot de onvrijheid van anderen. Op filosofische wijze onderzoekt hij of onze aanspraak op individuele vrijheid wel zo onvoorwaardelijk is als populaire politici ons doen geloven. Waar liggen de grenzen van wat wenselijk en toelaatbaar is? Buruma schreef onder andere Dood van een gezonde roker naar aanleiding van de moord op Theo van Gogh en Occidentalisme. Het Westen in de ogen van zijn vijanden. Zie de Maand van de Filosofie-website. Trouwens, bij deze gelegenheid doet het tijdschrift Filosofie Magazine een gratis nummer cadeau (tot 30 maart 2010). Nacht van de Filosofie 2010 De Nacht van de Filosofie 2010 vindt plaats in Felix Meritis te Amsterdam van vrijdag 9 april 2010 om 20.00 uur tot zaterdag 10 april 2010 om 01.00 uur. Toegang € 35. Met meer dan 30 sprekers en 600 bezoekers is de Nacht van de Filosofie het grootste filosofie publieksevenement van Nederland. In 2010 zullen in de vijf zalen van Felix Meritis filosofen, schrijvers en andere denkers spreken over het thema vrijheid. Sprekers: zijn onder andere Ian Buruma, Peter Bieri en Frank en Maarten Meester. Zie de Maand van de Filosofie-website. Dag van de Filosofie 2010 De Dag van de Filosofie, 24 april 2010 van 13.30-22.00 uur, wordt gehouden in het Midi-theater te Tilburg. Toegang € 30. Studenten € 15. Zie de Maand van de Filosofie-website. Socrateswisselbeker 2010 Voor de toekenning van de Socrateswisselbeker, de prijs voor het meest prikkelende, Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar is verschenen koos een deskundige jury vijf nominees uit een lijst van 80 boeken: - M. Boon en P.H. Steenhuis, Filosofie van het kijken. Kunst in ander Perspectief (inhoud – achterflap) - E. Eskens, Democratie voor dieren. Een theorie van rechtvaardigheid - M. Huijer en R. Mulder, Opnieuw beginnen. Metamorfosen in het bestaan - L. van Middelaar, De passage naar Europa. Geschiedenis van een begin - G. Visser, Niets cadeau. Een filosofisch essay over de ziel Op 9 april a.s. wordt de winnaar van deze prestige prijs bekend gemaakt. Zie de Maand van de Filosofie-website. Op zoek naar boeken over filosofie? Op deze website, in de rubriek Nieuwe boeken, vind je informatie over eerder en recent verschenen boeken: recensies en inhoudsopgaven. Zie ook filosofie-online.nl. Boeken en tijdschriften op het WWW Literatuur te over, maar een bezoekje aan de plaatselijke bibliotheek levert soms weinig op. Dan maar naar de boekhandel. Ook daar is de kast half gevuld of, erger nog, er zijn helemaal geen filosofieboeken voorradig. Hoe vind je boeken over filosofie? Links naar teksten op het Internet, bibliotheken, boekhandels en uitgevers staan op deze website bij elkaar: Zoeken op het World Wide Web. Voor eerdere berichten, zie eerdere berichten